Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Quỳnh Thiện trao chứng nhận của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa nghề làm mão (mũ), mặt nạ của đồng bào Khmer Trà Vinh vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Sáng ngày 1/11/2025, tại Bảo tàng Văn hóa dân tộc Khmer, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long tổ chức Lễ công bố Quyết định của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa “Nghề làm mão (mũ), mặt nạ của người Khmer” vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Nghề làm mão, mặt nạ của người Khmer đã hình thành cách đây hơn hai thế kỷ, gắn liền với sự ra đời của các loại hình nghệ thuật dân gian như múa trống Chhay Yam, kịch múa Rô Bam và sân khấu Dù Kê – những loại hình biểu diễn truyền thống đặc trưng của đồng bào Khmer Nam Bộ.
Các sản phẩm mão và mặt nạ được chế tác để phục vụ biểu diễn nghệ thuật, đồng thời mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc trong đời sống cộng đồng. Hình dáng, màu sắc, họa tiết và chất liệu của từng sản phẩm thể hiện rõ đặc trưng của nhân vật, từ vua, hoàng hậu, thần linh cho đến yêu quái, qua đó phản ánh triết lý nhân sinh, quan niệm thiện – ác, chính – tà và khát vọng hướng thiện của người Khmer.
Nghề làm mão, mặt nạ của đồng bào Khmer được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Mão, mặt nạ thường xuất hiện trong các tiết mục múa trống Chhay Yam.
Quy trình làm mão, mặt nạ hoàn toàn thủ công, trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ: tạo khuôn, dán nhiều lớp giấy bằng hồ nếp, phơi khô, sơn phủ, vẽ họa tiết, dát vàng, nạm đá… Mỗi công đoạn đòi hỏi người thợ phải có kiến thức mỹ thuật, bàn tay khéo léo và sự kiên trì. Tùy vào độ phức tạp của sản phẩm mà thời gian chế tác có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần.
Hiện nay, nghề làm mão, mặt nạ được thực hành chủ yếu tại các địa phương có đông đồng bào Khmer sinh sống như phường Trà Vinh, Hòa Thuận, xã Song Lộc, Châu Thành, Trà Cú. Nhiều nghệ nhân cao tuổi vẫn duy trì nghề, vừa sản xuất, vừa truyền dạy cho thế hệ trẻ. Bên cạnh các sản phẩm phục vụ nghệ thuật truyền thống, một số cơ sở đã sáng tạo thêm mẫu mã mới, ứng dụng vật liệu hiện đại như composite, sợi thủy tinh, sơn công nghiệp, giúp sản phẩm bền hơn, nhẹ hơn, phục vụ tốt cho biểu diễn và trưng bày.
Không chỉ là nghề thủ công đơn thuần, nghề làm mão, mặt nạ còn là minh chứng sinh động cho khả năng sáng tạo của người Khmer trong quá trình lao động nghệ thuật. Việc nghề được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia khẳng định giá trị đặc sắc và vai trò của cộng đồng trong bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời mở ra cơ hội phát triển du lịch văn hóa gắn với di sản.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Quỳnh Thiện, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long bày tỏ niềm vui và tự hào khi nghề làm mão, mặt nạ, một di sản quý báu của đồng bào Khmer được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Phó Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định, đây là sự kiện có ý nghĩa sâu sắc, góp phần tôn vinh giá trị văn hóa truyền thống, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo tồn di sản.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Quỳnh Thiện phát biểu tại buổi lễ công bố.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh, nghề làm mão, mặt nạ là kết tinh của trí tuệ, tài hoa và tâm huyết của bao thế hệ nghệ nhân. Dù trải qua nhiều biến động lịch sử, nghề vẫn được lưu giữ, trao truyền trong đời sống đồng bào Khmer, phục vụ các loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc. Hiện nay, nghề không chỉ được duy trì mà còn trở thành sản phẩm văn hóa – du lịch đặc trưng của tỉnh, được du khách quan tâm, tìm hiểu.
Tỉnh Vĩnh Long hiện có 19 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trong đó có 6 di sản gắn với văn hóa đồng bào Khmer. Việc công nhận nghề làm mão, mặt nạ là di sản quốc gia là niềm vinh dự chung của nhân dân tỉnh, đồng thời là kết quả từ sự nỗ lực của các cấp, ngành và cộng đồng nghệ nhân. Nhân dịp này, Phó Chủ tịch UBND tỉnh gửi lời chúc mừng và biểu dương tập thể Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các nghệ nhân đã tích cực nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ, góp phần bảo tồn di sản văn hóa quý báu của địa phương.
Để di sản được gìn giữ và phát huy hiệu quả, Phó Chủ tịch UBND tỉnh đề nghị ngành văn hóa và các địa phương tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá giá trị nghề làm mão, mặt nạ; nghiên cứu xây dựng đề án bảo tồn và phát huy giá trị nghề thủ công truyền thống của người Khmer; đồng thời đưa hoạt động truyền dạy nghề vào các chương trình văn hóa – giáo dục để thế hệ trẻ hiểu, yêu và tự hào về truyền thống dân tộc.
Với tinh thần trách nhiệm, lòng tự hào và sự chung tay của các cấp, các ngành, địa phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh tin tưởng rằng nghề làm mão, mặt nạ của người Khmer sẽ tiếp tục được bảo tồn, trao truyền và phát huy trong giai đoạn mới, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Trúc Phương