Chủ động xây dựng kịch bản ứng phó

Theo nhận định của cơ quan chuyên môn, hiện tượng ENSO đang chuyển từ trạng thái La Nina sang trung tính và có khả năng cao chuyển sang El Nino trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 8/2026 với xác suất từ 80–90%; sau đó tiếp tục phát triển, có thể đạt cường độ từ trung bình đến mạnh vào cuối năm 2026, thậm chí không loại trừ khả năng xuất hiện El Nino rất mạnh và kéo dài sang năm 2027. Điều này có nguy cơ làm gia tăng tình trạng thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026-2027.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Châu Văn Hòa chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ công trình Trạm bơm nước thô khu vực Cù Lao Minh (xã Mỏ Cày).

Trước tình hình đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các sở, ngành, địa phương và các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi chủ động triển khai các giải pháp ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn; đồng thời yêu cầu chuẩn bị phương án bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và cấp nước sinh hoạt cho người dân.

Song song với việc chuẩn bị cho mùa khô, tỉnh cũng chủ động xây dựng các phương án ứng phó với mùa mưa, bão, lũ. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Châu Văn Hòa yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương xây dựng kịch bản ứng phó với mùa mưa, lũ và mùa khô năm 2026–2027; trên cơ sở khảo sát thực tế tham mưu UBND tỉnh phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng sở, ngành, địa phương, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân cùng tham gia triển khai các giải pháp phòng, chống thiên tai. Mục tiêu là bảo đảm chủ động, kịp thời, không để xảy ra tình trạng ngập lụt ảnh hưởng đến hoa màu, cây ăn trái, đồng thời hạn chế thấp nhất tác động của hạn hán, xâm nhập mặn đến sản xuất và đời sống của người dân.

Để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, tỉnh cũng xác định tăng cường công tác quan trắc, dự báo diễn biến nguồn nước và xâm nhập mặn; cung cấp thông tin nhanh chóng, kịp thời cho các địa phương và cơ quan chức năng để chủ động vận hành công trình thủy lợi, điều tiết nguồn nước phù hợp với từng thời điểm.

Đầu tư hoàn thiện hạ tầng thủy lợi, bảo đảm an ninh nguồn nước lâu dài

Những năm qua, với sự quan tâm của Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương, tỉnh Vĩnh Long đã được đầu tư nhiều dự án thủy lợi và cấp nước quan trọng, góp phần nâng cao năng lực tưới tiêu, phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và cung cấp nước sinh hoạt cho người dân.

Hiện toàn tỉnh có 9.797 công trình cống, hơn 10.193 tuyến kênh với tổng chiều dài trên 13.164 km, 683 tuyến bờ bao, 160,12 km đê biển cùng 3 hồ chứa nước ngọt. Đồng thời, tỉnh đang đầu tư xây dựng thêm hai hồ chứa nước ngọt tại khu vực Trà Vinh cũ và Bến Tre cũ, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026. Hệ thống thủy lợi hiện nay đã đáp ứng tưới tiêu chủ động cho khoảng 80% diện tích canh tác, góp phần quan trọng trong phòng, chống ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn và bảo đảm nguồn nước sinh hoạt cho người dân nông thôn.

Công trình Cống Sa Kê (xã Mỏ Cày).

Tuy nhiên, hệ thống thủy lợi vẫn còn một số hạn chế do chưa được đầu tư khép kín hoàn toàn, đặc biệt tại khu vực Bến Tre cũ. Một số dự án lớn như hệ thống thủy lợi Nam Bến Tre và Dự án Quản lý nước Bến Tre (JICA3) vẫn đang trong quá trình triển khai, khiến tình trạng xâm nhập mặn vẫn xảy ra hằng năm. Thống kê cho thấy từ năm 2016 đến nay, hạn hán và xâm nhập mặn đã gây thiệt hại ước khoảng 5.507,16 tỷ đồng trên toàn tỉnh.

Để khắc phục những hạn chế trước mắt, tỉnh đề ra nhiều giải pháp như thường xuyên theo dõi diễn biến nguồn nước; đo, quan trắc độ mặn tại các cửa cống, các sông chính; tổ chức vận hành hiệu quả các công trình thủy lợi; duy tu, sửa chữa công trình xuống cấp; nạo vét cửa cống và hệ thống kênh mương nhằm tận dụng tối đa nguồn nước ngọt và nâng cao hiệu quả ngăn mặn, trữ ngọt. Các đơn vị cấp nước sạch cũng được yêu cầu chủ động quan trắc độ mặn tại nguồn cấp để bảo đảm cấp nước an toàn cho người dân.

Đối với khu vực Bến Tre cũ, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang nghiên cứu, phối hợp các đơn vị liên quan theo dõi tình hình thực tế để tham mưu UBND tỉnh phương án đắp đập tạm ngăn mặn trên sông Ba Lai khi cần thiết. Theo phương án đề xuất, tuyến đập dài khoảng 80 m, có khả năng tích trữ trên 15 triệu m³ nước ngọt nhằm bảo đảm nguồn nước cho các nhà máy nước và phục vụ sản xuất nông nghiệp tại khu vực. Việc triển khai sẽ được xem xét trên cơ sở diễn biến thực tế và dự kiến báo cáo UBND tỉnh trong tháng 11/2026.

Về lâu dài, tỉnh tiếp tục kiến nghị Trung ương ưu tiên nguồn lực đầu tư hoàn thiện hệ thống thủy lợi, sớm hoàn thành các hạng mục thuộc Dự án Quản lý nước Bến Tre (JICA3), tiếp tục đầu tư các cống ngăn mặn, khép kín các tuyến đê và bổ sung các công trình theo quy hoạch nhằm nâng cao năng lực kiểm soát mặn, trữ ngọt, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân.

Lãnh đạo tỉnh khảo sát đập tạm (xã Phú Túc).

Cùng với hệ thống thủy lợi, công tác bảo đảm cấp nước sạch nông thôn cũng được tỉnh đặc biệt quan tâm. Hiện Trung tâm Nước sạch nông thôn đang quản lý 237 trạm cấp nước trên địa bàn 92 xã, 12 phường; ngoài ra còn có 33 trạm cấp nước tư nhân. Ước tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh đạt khoảng 99,5%, tỷ lệ sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn đạt khoảng 87,76%.

Với tinh thần chủ động ứng phó trước mọi tình huống, tỉnh Vĩnh Long đang từng bước hoàn thiện các kịch bản phòng, chống thiên tai; nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo; đầu tư đồng bộ hệ thống thủy lợi và cấp nước; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các ngành, các địa phương và sự tham gia của người dân. Đây là những giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu thiệt hại do mưa lũ, hạn hán và xâm nhập mặn, góp phần bảo đảm ổn định sản xuất, đời sống dân sinh và phát triển bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp.

Bài, ảnh: Phương Thảo